Przysłowia na styczeń
Przysłowia na styczeń mówią przede wszystkim o mrozie, śniegu i o tym, jaki będzie cały rok. Dawniej z pogody w styczniu wróżono urodzaj: mroźny, pogodny miesiąc uchodził za dobry znak dla pól. Sporo przysłów zauważa też, że dnia powoli przybywa – „na zajęczy skok” na Nowy Rok, „na kurzą stopę” na Trzech Króli. Wiele z nich Samuel Adalberg przepisał z dawnych kalendarzy, między innymi z kalendarza cieszyńskiego i kalendarza Wildta z 1854 roku. Czytajmy je z uśmiechem, jako zapis tego, jak nasi pradziadowie patrzyli w zimowe niebo.
O miesiącu i pogodzie
„Bój się w styczniu wiosny; bo marzec zazdrosny.”
„Kiedy styczeń najostrzejszy, tedy roczek najpłodniejszy.”
„Styczeń dobrze mrozi, gospodarz drzewo rąbie i drwa z lasu wozi.”
„Styczeń – do pieca się przyczyń.”
„Styczeń pogodny wróży rok płodny.”
„Styczniowa mgła sprowadza mokrą wiosnę.”
„Na św. Marcina lód, na Trzy Króle wody bród.”
„Kiedy w styczniu mróz panuje, tedy rolnik wykrzykuje.”
Wykrzykuje – tu: z radości, bo mróz w styczniu wróżył urodzaj.
„Na stycznie i lute trzeba mieć konie kute.”
Na dni świętych
„Na nowy rok przybyło dnia na zajęczy skok.”
„Rok nowy pogodny, zbiór będzie dorodny.”
„Gdy królowie w szopie, a dzień się zachmurzy, siedź w chałupie chłopie, do Gromnicy wzburzy.”
Gromnica – tu: święto Matki Boskiej Gromnicznej, 2 lutego.
„Królowie pod szopę, dnia na kurzą stopę.”
„Na Trzech Króli noc się tuli.”
Noc się tuli – według objaśnienia Adalberga: maleje, kurczy się.
„Od Trzech Króli będą mrozy do Gietruli.”
Gietrula – ludowa nazwa dnia św. Gertrudy, 17 marca.
„W dzień Trzech Króli każdy się do pieca tuli.”
„Agnieszka łaskawa puszcza skowronka z rękawa.”
„Na świętą Agnieszkę wychodzi woda na ścieżkę.”
„Na nawrócenie św. Pawła połowa zimy przepadła.”
„Św. Paweł nawrócił się do Boga, a dzień do nas.”
„Na św. Martynę przybyło dnia na godzinę.”
Zobacz też
Źródło przysłów: S. Adalberg, „Księga przysłów, przypowieści i wyrażeń przysłowiowych polskich”, Warszawa 1889–1894. Pisownię zostawiamy dawną.