Przysłowia na grudzień
Przysłowia na grudzień mówią, że grudzień „ziemię grudzi” dla zwierząt i ludzi. Mroźny i śnieżny miał wróżyć urodzajny rok, suchy – suchą wiosnę i lato.
Najwięcej przysłów dotyczy krótkiego dnia. Na świętą Łucję dnia miało przybywać „na kurzą stopę”, a na świętego Tomasza mówiono o najdłuższej nocy. Jak długość dnia zmienia się naprawdę, pokazuje strona o najkrótszym dniu w roku. Pogodę w Wigilię i Boże Narodzenie uważano za zapowiedź urodzaju. Więcej o wigilijnych zwyczajach przeczytasz na stronie o Wigilii.
O miesiącu i pogodzie
„Od godów do nowego roku siedź prządko jeno do zmroku, a od nowego roku do Trzech Króli do samej wieczerzy.”
Prządka – kobieta przędąca len lub wełnę.
„Grudzień – studzień.”
„Grudzień ziemię grudzi dla zwierząt i ludzi.”
Grudzi – ścina mrozem w grudy.
„Mroźny grudzień i wiele śniegu – żyzny roczek będzie w biegu.”
„Suchy grudzień – sucha wiosna i suche lato.”
Na dni świętych
„Gdy zamarznie pierwszego grudnia, wyschnie niejedna studnia.”
„Kiedy na św. Barbarę błoto, będzie zima jak złoto.”
„Św. Barbara po lodzie, Boże Narodzenie po wodzie.”
„Na Mikołaja porzuć wóz, a zaprzęż sanie.”
„Na św. Łucę noc się z dniem tłuce.”
Łuca – ludowa forma imienia Łucja.
„Na św. Łucję przybywa dnia na kurzą stopę.”
„Św. Łuca dnia przyrzuca, a nocy ukróca.”
Łuca – ludowa forma imienia Łucja.
„Na św. Toma gody doma.”
Gody – dawna nazwa świąt Bożego Narodzenia i okresu po nich.
„Na św. Tomasz dzień się z nocą sili: mniej nocy, więcej dnia będzie po chwili.”
„Tomasza najdłuższa noc nasza.”
„Gdy w dzień Adama i Ewy mróz i pięknie, zima wcześnie pęknie.”
„Wigilja piękna a jutrznia jasna, będzie stodoła ciasna.”
Jutrznia – tu: świt, wczesny ranek (dawniej także poranne nabożeństwo); stodoła ciasna – pełna zboża.
„Boże Narodzenie białe, Wielkanoc zielona; Boże Narodzenie zielone, Wielkanoc biała.”
„Gdy w Narodzenie pogodnie, będzie tak cztery tygodnie.”
„Śnieg w święto Narodzenia, gdy na sady spadnie, kwitnąć będą obficie, i prostak to zgadnie.”
„Kiej gody jasne, to stodoły ciemne; kiej gody ciemne, to stodoły jasne.”
Gody – dawna nazwa świąt Bożego Narodzenia i okresu po nich; stodoły ciemne – pełne zboża, jasne – puste.
„Mroźne gody, wczesne wody; a jak słota, późno błota.”
Gody – dawna nazwa świąt Bożego Narodzenia i okresu po nich.
„Po trawie w gody, to wielkanoc w lody.”
Gody – dawna nazwa świąt Bożego Narodzenia i okresu po nich.
„Śnieg w gody niesie urody.”
Urody – tu: urodzaj, dobre plony.
„Na św. Szczepan każdy sobie pan.”
Zobacz też
Źródło przysłów: S. Adalberg, „Księga przysłów, przypowieści i wyrażeń przysłowiowych polskich”, Warszawa 1889–1894. Pisownię zostawiamy dawną.