Najkrótszy dzień w roku 2026
Przesilenie zimowe wypada w poniedziałek, 21 grudnia 2026, o godz. 21:50 czasu polskiego. Od tej chwili dnia zaczyna przybywać.
Najkrótszy dzień
7 h 42 min
21 grudnia 2026: wschód 07:43, zachód 15:25
Najwcześniejszy zachód
15:23
13 grudnia – potem słońce zachodzi coraz później
Najpóźniejszy wschód
07:45
30 grudnia – potem słońce wschodzi coraz wcześniej
Godziny dla Warszawy. Na zachodzie Polski słońce wschodzi i zachodzi później, na wschodzie wcześniej.
Jak przybywa dnia
| Dzień | Data | Wschód | Zachód | Długość dnia | Więcej niż w najkrótszy |
|---|---|---|---|---|---|
| św. Łucji | 13 grudnia | 07:37 | 15:23 | 7 h 46 min | +4 min |
| przesilenie | 21 grudnia | 07:43 | 15:25 | 7 h 42 min | – |
| Boże Narodzenie | 25 grudnia | 07:45 | 15:27 | 7 h 43 min | +1 min |
| Nowy Rok | 1 stycznia | 07:45 | 15:34 | 7 h 48 min | +6 min |
| Trzech Króli | 6 stycznia | 07:44 | 15:40 | 7 h 55 min | +13 min |
| Matki Boskiej Gromnicznej | 2 lutego | 07:16 | 16:24 | 9 h 09 min | +1 h 27 min |
Czym jest przesilenie zimowe
Zimą dzień jest krótki, bo oś Ziemi jest pochylona względem płaszczyzny, po której Ziemia krąży wokół Słońca. Przez tę część roku nasza, północna półkula jest odchylona od Słońca. Słońce wschodzi wtedy późno, zachodzi wcześnie i nawet w południe stoi nisko nad horyzontem.
Przesilenie zimowe to chwila, w której Słońce w swojej rocznej wędrówce po niebie dochodzi najdalej na południe, nad zwrotnik Koziorożca. To jeden moment, a nie cały dzień. Dzień, w którym ten moment wypada, jest na naszej półkuli najkrótszym dniem w roku.
Data nie jest stała. Rok słoneczny nie trwa równo tylu dni, ile ma kalendarz, a lata przestępne wyrównują tę różnicę skokami. Dlatego przesilenie nie wypada co roku tego samego dnia. Dokładny dzień i godzinę na ten rok podajemy na górze strony.
Po przesileniu dnia przybywa, z początku bardzo powoli. Na wsi mówiono, że „na nowy rok przybyło dnia na zajęczy skok”. Więcej takich powiedzeń znajdziesz w przysłowiach na grudzień.
Od Łucji dnia przybywa
„Od Łucji dnia przybywa” – tak mówi się do dziś, choć przesilenie wypada później. Przysłowie pamięta czasy dawnego kalendarza juliańskiego. Liczył on rok odrobinę za długo, więc przez wieki daty przesuwały się względem Słońca. W późnym średniowieczu kalendarz rozminął się już ze Słońcem o kilka dni i przesilenie wypadało właśnie około dnia św. Łucji, 13 grudnia. Stąd dawne przekonanie, że to najkrótszy dzień roku.
W zbiorze Adalberga jest kilka wersji tej myśli. Mówiono: „Na św. Łucję przybywa dnia na kurzą stopę”, a także „Św. Łuca dnia przyrzuca, a nocy ukróca”. Te same miary wracają później: na Nowy Rok dnia przybywa „na zajęczy skok”, a na Trzech Króli znów „na kurzą stopę”.
Jest też ciekawostka, która trochę ratuje honor przysłowia. W Polsce słońce zachodzi najwcześniej kilka dni przed przesileniem, mniej więcej w okolicy dnia św. Łucji, a nie w dniu przesilenia. W tym czasie doba słoneczna jest odrobinę dłuższa od zegarowej, więc wschody i zachody słońca z dnia na dzień przesuwają się na później. Od Łucji wieczory rzeczywiście się wydłużają, choć poranki jeszcze przez jakiś czas ciemnieją. Widać to w tabeli powyżej.
Przysłowia o krótkim i dłuższym dniu
„Na nowy rok przybyło dnia na zajęczy skok.”
„Królowie pod szopę, dnia na kurzą stopę.”
„Na Trzech Króli noc się tuli.”
Noc się tuli – według objaśnienia Adalberga: maleje, kurczy się.
„Św. Paweł nawrócił się do Boga, a dzień do nas.”
„Na św. Martynę przybyło dnia na godzinę.”
„Na św. Łucę noc się z dniem tłuce.”
Łuca – ludowa forma imienia Łucja.
„Na św. Łucję przybywa dnia na kurzą stopę.”
„Św. Łuca dnia przyrzuca, a nocy ukróca.”
Łuca – ludowa forma imienia Łucja.
„Na św. Toma gody doma.”
Gody – dawna nazwa świąt Bożego Narodzenia i okresu po nich.
„Na św. Tomasz dzień się z nocą sili: mniej nocy, więcej dnia będzie po chwili.”
„Tomasza najdłuższa noc nasza.”
„Kiej gody jasne, to stodoły ciemne; kiej gody ciemne, to stodoły jasne.”
Gody – dawna nazwa świąt Bożego Narodzenia i okresu po nich; stodoły ciemne – pełne zboża, jasne – puste.
„Od godów do nowego roku siedź prządko jeno do zmroku, a od nowego roku do Trzech Króli do samej wieczerzy.”
Prządka – kobieta przędąca len lub wełnę.
Dawne zwyczaje wokół najkrótszego dnia
Dawny rok wiejski nie znał słowa „przesilenie”. Czas liczono od świętego do świętego. Najkrótsze dni przypadały na adwent, na dzień św. Tomasza, który w dawnym kalendarzu obchodzono 21 grudnia, i na gody.
O św. Tomaszu Adalberg zapisał całą garść przysłów. „Tomasza najdłuższa noc nasza” – mówiono, a także: „Na św. Tomasz dzień się z nocą sili: mniej nocy, więcej dnia będzie po chwili”. Inne przypominało, że święta są tuż-tuż: „Na św. Toma gody doma”.
Gody to według Zygmunta Glogera czas od Bożego Narodzenia do Trzech Króli. Gloger zaznacza, że w jednych okolicach liczono je od Bożego Narodzenia, w innych od Nowego Roku. Wieczory tego okresu w wielu stronach nazywano „świętymi”. Nie pracowano wtedy, zwłaszcza po zmroku. Odwiedzano się, ucztowano i śpiewano dawne pieśni oraz kolędy. Przysłowie z Adalberga mówi o tym wprost: „Od godów do nowego roku siedź prządko jeno do zmroku, a od nowego roku do Trzech Króli do samej wieczerzy”.
Patrzono też na pogodę w gody, bo miała zapowiadać urodzaj. „Kiej gody jasne, to stodoły ciemne; kiej gody ciemne, to stodoły jasne” – mówiono. Ciemna stodoła znaczyła tu pełną zboża. Dziś to raczej powód do uśmiechu przy oknie niż prognoza.
Inne zimowe święta · Przysłowia na grudzień
Źródła
- Wikipedia, hasło Pora roku
- Wikipedia, hasło Przesilenie zimowe
- S. Adalberg, Księga przysłów, hasło Nowy rok
- Wikipedia (ang.), hasło Saint Lucy's Day
- S. Adalberg, Księga przysłów, hasło Łucja św.
- S. Adalberg, Księga przysłów, Dopełnienia, hasło Łucja św.
- S. Adalberg, Księga przysłów, hasło Trzy Króle
- timeanddate.com, Equation of Time
- Z. Gloger, Encyklopedia staropolska, hasło Gody
- Z. Gloger, Encyklopedia staropolska, hasło Szczodry wieczór
- S. Adalberg, Księga przysłów, hasło Tomasz św.
- S. Adalberg, Księga przysłów, Dopełnienia, hasło Tomasz św.
- S. Adalberg, Księga przysłów, hasło Gody