Przysłowia na luty
Przysłowia na luty pełne są mrozu, butów i kożuchów. Na wsi przypominano, że luty potrafi być najtęższym miesiącem zimy i trzeba mieć ciepłe obuwie. Inne przysłowia uczą, że luty bywa zmienny: raz ściśnie mrozem, raz rozpuści śnieg w błoto. Najwięcej wróżb przypada na Matkę Boską Gromniczną, 2 lutego. Z pogody tego dnia odgadywano, czy zima potrwa długo i czy niedźwiedź rozwali swoją gawrę, czy ją naprawi. Wyglądano też dnia św. Macieja, bo odwilż zapowiadała wtedy rychłą wiosnę. Dziś to raczej pogodna zabawa niż prognoza.
O miesiącu i pogodzie
„Czasem luty ostro kuty, czasem (w) luty same pluty.”
Pluta – według Adalberga: błoto, słota, dżdżysta pora.
„Gdy mróz w lutym ostro trzyma, tedy jest niedługa zima.”
„Kiedy luty, obuj buty.”
„Kiedy luty puści, to marzec wypiecze.”
„Spyta cię luty: maszli buty?”
Maszli – dawna forma pytania „czy masz”.
„Lutek bywa różnie zmienny: pół zimowy, pół wiosenny.”
„Luty stały – latem upały.”
Na dni świętych
„Gdy jasne słońce w dzień gromniczny będzie, więcej niż przedtym śniegu spadnie wszędzie.”
„Gdy na Gromnice roztaje, rzadkie będą urodzaje.”
„Gdy w Gromnice z dachów ciecze, zima jeszcze się przewlecze.”
„Gromnica – zimy połowica.”
Połowica – połowa.
„Gromnice jasne i czyste, zima potrwa zaiste.”
Zaiste – na pewno, naprawdę.
„Gromnice – łataj sobie rękawice.”
„Jasny dzień podczas Gromnice lnu przyczynia na przęślice.”
Przęślica – przyrząd, na który nakładano len lub wełnę do przędzenia.
„Na gromniczną Marją niedźwiedź budę rozwali, lub poprawi ją.”
Buda – tu: gawra, zimowe legowisko niedźwiedzia.
„Skowronek o ile przed Gromnicą śpiewa, o tyle potym milczy.”
„W Gromnicę milszym w owczarni wilk jak słońce.”
Pasterz wolałby zobaczyć wilka w owczarni niż słońce na niebie w dzień Gromnicznej.
„Na Gromniczną Pan Bóg daje: czasem mróz, czasem roztaje.”
„Na świętą Agatę wysuszysz na słońcu szmatę.”
„O świętej Dorocie pójdziesz po błocie.”
„Wedle świętej Doroty naprawiaj człecze płoty.”
Wedle – dawniej: około, w pobliżu.
„Na Macieja już nadzieja.”
„Na Macieja zima pacieje.”
Pacieje – według Adalberga: ociepla się, lód zaczyna topnieć.
„Na św. Maciej skowronek zapiej.”
Zobacz też
Źródło przysłów: S. Adalberg, „Księga przysłów, przypowieści i wyrażeń przysłowiowych polskich”, Warszawa 1889–1894. Pisownię zostawiamy dawną.