Matki Boskiej Gromnicznej
2 lutego Kościół obchodzi święto Ofiarowania Pańskiego, w polskiej tradycji ludowej zwane świętem Matki Boskiej Gromnicznej. Tego dnia święci się gromnice, a na wsi patrzono w niebo i wróżono, jak długo jeszcze potrwa zima.
Najbliżej
2 lutego
we wtorek, 2 lutego 2027
Słońce tego dnia
Wschód 07:16, zachód 16:24
Dzień trwa 9 h 09 min (Warszawa)
Gromnica
Gromnica to gruba świeca, zwykle z wosku, święcona w kościele 2 lutego. Zygmunt Gloger wyjaśnia, że nazwa pochodzi od gromu, czyli pioruna, bo zapalano ją w czasie burzy. W domach dworskich i chłopskich trzymano ją razem z palmą nad łóżkiem.
Dr Małgorzata Dziura z Muzeum Narodowego Ziemi Przemyskiej opisuje, że w czasie burzy stawiano gromnicę w oknie – w jednych regionach zapaloną, w innych zgaszoną – albo obchodzono z nią dom. Gospodarz wypalał płomieniem znak krzyża na belce pod sufitem i robił dymem krzyżyki nad drzwiami i oknami. Zapaloną gromnicą błogosławiono też zagrodę i pole.
Matkę Boską Gromniczną uważano za opiekunkę przed wilkami, a luty nazywano „wilczym miesiącem”. Według legendy Maryja uratowała wilka, którego chłopi chcieli zabić, i odtąd zwierzę było Jej posłuszne. Na ludowych obrazach widać Ją z Dzieciątkiem i gromnicą w zimowym krajobrazie, a obok wilki. Zimą znaczono gromnicą obory i stajnie, a w drogę zabierano świecę, bo jej blask miał odstraszać wilki.
Pogoda na Gromniczną
Na Gromniczną liczono, że zima jest w połowie. Mówiono krótko: „Gromnica – zimy połowica”. Z pogody tego dnia wróżono, co będzie dalej, a wróżby szły często na przekór.
Najbardziej obawiano się słońca. Samuel Adalberg zapisał kilka odmian powiedzenia, że pasterz wolałby zobaczyć wilka w owczarni niż słońce na niebie w dzień Gromnicznej. Jasny dzień miał zapowiadać dalsze mrozy i śnieg. Odwilż też nie cieszyła: gdy z dachów kapało, zima miała się jeszcze przewlec.
Wróżono również z przyrody. Według przysłów u Adalberga niedźwiedź na Gromniczną rozwala albo poprawia swoją gawrę, zależnie od pogody. Skowronek, który zaśpiewa przed tym dniem, potem na długo milknie. Gospodynie patrzyły na słońce z myślą o lnie, bo jasny dzień miał wróżyć dobry len.
Przysłowia z różnych zbiorów bywają sprzeczne, więc przy każdej pogodzie któreś się sprawdzi. Wybór jest niżej na stronie, a więcej lutowych powiedzeń znajdziesz w dziale przysłowia na luty.
W ogrodzie na początku lutego
Na początku lutego w ogrodzie jeszcze cicho, ale w domu można już zaczynać sezon. To dobry czas, by przejrzeć zapas nasion, sprawdzić daty na torebkach i spisać, czego brakuje. Firmy nasienne zalecają siać seler korzeniowy na rozsadę już w lutym, bo kiełkuje powoli i długo rośnie. Kiedy przyjdzie pora na paprykę, podpowie strona kiedy siać paprykę.
W sadzie, w dni bez silnego mrozu i bez opadów, można ciąć jabłonie i grusze.
Przysłowia na Gromniczną
„Gdy jasne słońce w dzień gromniczny będzie, więcej niż przedtym śniegu spadnie wszędzie.”
„Gdy na Gromnice roztaje, rzadkie będą urodzaje.”
„Gdy w Gromnice z dachów ciecze, zima jeszcze się przewlecze.”
„Gromnica – zimy połowica.”
Połowica – połowa.
„Gromnice jasne i czyste, zima potrwa zaiste.”
Zaiste – na pewno, naprawdę.
„Gromnice – łataj sobie rękawice.”
„Jasny dzień podczas Gromnice lnu przyczynia na przęślice.”
Przęślica – przyrząd, na który nakładano len lub wełnę do przędzenia.
„Na gromniczną Marją niedźwiedź budę rozwali, lub poprawi ją.”
Buda – tu: gawra, zimowe legowisko niedźwiedzia.
„Skowronek o ile przed Gromnicą śpiewa, o tyle potym milczy.”
„W Gromnicę milszym w owczarni wilk jak słońce.”
Pasterz wolałby zobaczyć wilka w owczarni niż słońce na niebie w dzień Gromnicznej.
„Na Gromniczną Pan Bóg daje: czasem mróz, czasem roztaje.”
Zobacz też
Źródła
- Z. Gloger, Encyklopedia staropolska, hasło Gromnica
- Ministerstwo Kultury, Światło w zimowym mroku (dr Małgorzata Dziura, Muzeum Narodowe Ziemi Przemyskiej)
- S. Adalberg, Księga przysłów polskich, hasło Gromnica (Matka Boska gromniczna)
- Nunhems, Seler – album odmian (firma nasienna)
- Murator, Siew selera na rozsadę
- Pomorski Ośrodek Doradztwa Rolniczego, A. Kaliszewska, Cięcie roślin owocowych