Trzech Króli

6 stycznia Kościół katolicki obchodzi uroczystość Objawienia Pańskiego, w tradycji zwaną świętem Trzech Króli. Wspomina się wtedy mędrców ze Wschodu, którzy przyszli z darami do Dzieciątka. Na wsi ten dzień zamykał świąteczne gody.

Najbliżej

6 stycznia

w środę, 6 stycznia 2027

Słońce tego dnia

Wschód 07:44, zachód 15:40

Dzień trwa 7 h 55 min (Warszawa)

Kreda, kadzidło i napis na drzwiach

W dniu Objawienia Pańskiego w kościołach święci się kredę i kadzidło. Kadzidło przypomina jeden z darów mędrców, obok złota i mirry. Do napisu na drzwiach zwykle używa się kredy poświęconej w kościele tego dnia.

W domu pisze się nią na drzwiach albo nad drzwiami litery i bieżący rok, przedzielone krzyżykami. Cyfry roku dzieli się na dwie części i stawia po obu stronach liter, na przykład 20+C+M+B+27.

Litery czyta się na dwa sposoby. Pierwszy to imiona trzech króli: Kacper, Melchior i Baltazar, stąd zapis K+M+B. Drugi to łacińskie słowa „Christus mansionem benedicat”, czyli „Niech Chrystus błogosławi ten dom”, stąd C+M+B. Rzecznik Konferencji Episkopatu Polski wyjaśniał, że obie formy są poprawne. W poradnikach przypomina się też, żeby w napisie nie stawiać znaku równości.

Dawne zwyczaje

Dzień Trzech Króli zamykał dawne gody. Według Zygmunta Glogera od Bożego Narodzenia do Trzech Króli trwały „święte wieczory”. W tym czasie chodzili po domach kolędnicy. Nosili gwiazdę albo szopkę, czyli jasełka, i śpiewali kolędy. Młodzież przebierała się za Heroda i jego żołnierzy, odgrywając sceny z Pisma Świętego. Inni przebierali się za zwierzęta: niedźwiedzia, kozę czy tura.

Wieczór przed świętem nazywano szczodrym wieczorem. Gloger łączy tę nazwę z darami, które mędrcy przynieśli Dzieciątku. Tego wieczoru obdarowywano dzieci, służbę i krewnych, a podarkiem były między innymi szczodraki, czyli pierogi pieczone na tę okazję. Gloger odsyła też do zbioru szczodrówek, czyli pieśni śpiewanych tego wieczoru, z powiatu dobromilskiego, dziś na Ukrainie.

Z Trzema Królami kończył się czas świętowania. Przysłowie mówiło, że od godów do Nowego Roku prządka siedzi przy pracy tylko do zmroku, a od Nowego Roku do Trzech Króli – do samej wieczerzy. Gloger przytacza je przy opisie świętych wieczorów, w które nie wypadało pracować.

Dnia przybywa

Do Trzech Króli dnia przybywa już tyle, że dawniej każdy to zauważał. U Adalberga zapisano: „Królowie pod szopę, dnia na kurzą stopę”, a w innym zapisie: na Trzy Króle „przybywa dnia na kura zapianie”. Jak dzień rośnie od przesilenia, pokazuje tabela na stronie Najkrótszy dzień w roku.

Dłuższy dzień nie znaczył jednak cieplejszego. „W dzień Trzech Króli każdy się do pieca tuli” – mówiono, a także: „Od Trzech Króli będą mrozy do Gietruli”, czyli do św. Gertrudy w marcu. Pogodę tego dnia brano za zapowiedź: gdy na Trzech Króli się zachmurzy, aż do Gromnicznej miała trwać niepogoda. Takie wróżby traktujemy dziś z przymrużeniem oka.

Przysłowia na Trzech Króli

Zobacz też

Źródła