Trzech Króli
6 stycznia Kościół katolicki obchodzi uroczystość Objawienia Pańskiego, w tradycji zwaną świętem Trzech Króli. Wspomina się wtedy mędrców ze Wschodu, którzy przyszli z darami do Dzieciątka. Na wsi ten dzień zamykał świąteczne gody.
Najbliżej
6 stycznia
w środę, 6 stycznia 2027
Słońce tego dnia
Wschód 07:44, zachód 15:40
Dzień trwa 7 h 55 min (Warszawa)
Kreda, kadzidło i napis na drzwiach
W dniu Objawienia Pańskiego w kościołach święci się kredę i kadzidło. Kadzidło przypomina jeden z darów mędrców, obok złota i mirry. Do napisu na drzwiach zwykle używa się kredy poświęconej w kościele tego dnia.
W domu pisze się nią na drzwiach albo nad drzwiami litery i bieżący rok, przedzielone krzyżykami. Cyfry roku dzieli się na dwie części i stawia po obu stronach liter, na przykład 20+C+M+B+27.
Litery czyta się na dwa sposoby. Pierwszy to imiona trzech króli: Kacper, Melchior i Baltazar, stąd zapis K+M+B. Drugi to łacińskie słowa „Christus mansionem benedicat”, czyli „Niech Chrystus błogosławi ten dom”, stąd C+M+B. Rzecznik Konferencji Episkopatu Polski wyjaśniał, że obie formy są poprawne. W poradnikach przypomina się też, żeby w napisie nie stawiać znaku równości.
Dawne zwyczaje
Dzień Trzech Króli zamykał dawne gody. Według Zygmunta Glogera od Bożego Narodzenia do Trzech Króli trwały „święte wieczory”. W tym czasie chodzili po domach kolędnicy. Nosili gwiazdę albo szopkę, czyli jasełka, i śpiewali kolędy. Młodzież przebierała się za Heroda i jego żołnierzy, odgrywając sceny z Pisma Świętego. Inni przebierali się za zwierzęta: niedźwiedzia, kozę czy tura.
Wieczór przed świętem nazywano szczodrym wieczorem. Gloger łączy tę nazwę z darami, które mędrcy przynieśli Dzieciątku. Tego wieczoru obdarowywano dzieci, służbę i krewnych, a podarkiem były między innymi szczodraki, czyli pierogi pieczone na tę okazję. Gloger odsyła też do zbioru szczodrówek, czyli pieśni śpiewanych tego wieczoru, z powiatu dobromilskiego, dziś na Ukrainie.
Z Trzema Królami kończył się czas świętowania. Przysłowie mówiło, że od godów do Nowego Roku prządka siedzi przy pracy tylko do zmroku, a od Nowego Roku do Trzech Króli – do samej wieczerzy. Gloger przytacza je przy opisie świętych wieczorów, w które nie wypadało pracować.
Dnia przybywa
Do Trzech Króli dnia przybywa już tyle, że dawniej każdy to zauważał. U Adalberga zapisano: „Królowie pod szopę, dnia na kurzą stopę”, a w innym zapisie: na Trzy Króle „przybywa dnia na kura zapianie”. Jak dzień rośnie od przesilenia, pokazuje tabela na stronie Najkrótszy dzień w roku.
Dłuższy dzień nie znaczył jednak cieplejszego. „W dzień Trzech Króli każdy się do pieca tuli” – mówiono, a także: „Od Trzech Króli będą mrozy do Gietruli”, czyli do św. Gertrudy w marcu. Pogodę tego dnia brano za zapowiedź: gdy na Trzech Króli się zachmurzy, aż do Gromnicznej miała trwać niepogoda. Takie wróżby traktujemy dziś z przymrużeniem oka.
Przysłowia na Trzech Króli
„Gdy królowie w szopie, a dzień się zachmurzy, siedź w chałupie chłopie, do Gromnicy wzburzy.”
Gromnica – tu: święto Matki Boskiej Gromnicznej, 2 lutego.
„Królowie pod szopę, dnia na kurzą stopę.”
„Na Trzech Króli noc się tuli.”
Noc się tuli – według objaśnienia Adalberga: maleje, kurczy się.
„Od Trzech Króli będą mrozy do Gietruli.”
Gietrula – ludowa nazwa dnia św. Gertrudy, 17 marca.
„W dzień Trzech Króli każdy się do pieca tuli.”
„Od godów do nowego roku siedź prządko jeno do zmroku, a od nowego roku do Trzech Króli do samej wieczerzy.”
Prządka – kobieta przędąca len lub wełnę.
„Na św. Marcina lód, na Trzy Króle wody bród.”
Zobacz też
Źródła
- Interia, Święto Trzech Króli. Jak oznaczamy drzwi domów? (wypowiedź rzecznika KEP)
- Wprost, „K+M+B” czy „C+M+B”? Tak należy oznaczyć drzwi w święto Trzech Króli
- Wikipedia (ang.), hasło Chalking the door
- Wikipedia, hasło Objawienie Pańskie
- Z. Gloger, Encyklopedia staropolska, hasło Kolęda
- Z. Gloger, Encyklopedia staropolska, hasło Szczodry wieczór
- Z. Gloger, Encyklopedia staropolska, hasło Gody
- S. Adalberg, Księga przysłów, hasło Gody
- S. Adalberg, Księga przysłów, hasło Trzy Króle
- S. Adalberg, Księga przysłów, hasło Trzy Króle (cd.)
- Wikipedia, hasło Gertruda z Nivelles