Przysłowia na październik
Przysłowia na październik zaczynają się od samej nazwy miesiąca. Jedno z nich tłumaczy ją paździerzami, czyli resztkami łodyg lnu, które kobiety oddzielały cierlicą. Miesiąc kojarzył się też z ptakami odlatującymi z gajów, a grzmot w październiku uchodził za znak zmiennej zimy.
Na świętą Jadwigę patrzono na kapustę: deszcz miał ją psuć, pogoda – osładzać. Na świętego Łukasza chowano pług, a na Szymona i Judę spodziewano się grudy, czyli zamarzniętego błota. Wtedy też „babskie lato kona”. Dni na jesienne prace znajdziesz w kalendarzu biodynamicznym na październik 2027.
O miesiącu i pogodzie
„Grzmot październikowy – niestatek zimowy.”
Niestatek – niestałość, zmienność.
„Miesiąc październy – marca obraz wierny.”
„Październik, bo paździerze baba z lnu cierlicą bierze.”
Paździerze – zdrewniałe resztki łodyg lnu, które oddzielano cierlicą.
„Październik chodzi po kraju, żenie ptastwo z gaju.”
Żenie – tu: goni, przegania.
„Październik, gdy grzmot na wschodzie naprawi, burzy nas wielkich i wiatrów nabawi.”
„Jeżeli październik jest wietrzny i mroźny, to nie będzie za to styczeń, luty groźny.”
Na dni świętych
„Gdy Jadwigę deszcz spotka, to kapusta nie słodka.”
„Kto sieje na św. Jadwigę, ten zbiera figę.”
Figa – tu: nic.
„Po świętej Jadwidze są dojźrałe grzyby i rydze.”
Dojźrałe – dojrzałe.
„Po świętej Jadwidze słodycz w marchew idzie.”
„Na święty Łuka schowaj pług i włóka.”
Włóka – brona.
„Święty Łukasz! czego po polu szukasz? „Rzepy.” Alboś jej to w dole ślepy?”
Dół – tu: dół w ziemi, w którym przechowywano rzepę na zimę.
„Łukasza – pociecha nasza.”
„Na Szymona Judę czas obgacić budę.”
Obgacić – obłożyć ściany chałupy słomą, liśćmi lub chrustem, żeby było cieplej zimą.
„Na św. Szymona babskie lato kona.”
„Na św. Szymona i Judy spodziewaj się śniegu albo grudy.”
Gruda – zamarznięte, nierówne błoto na drodze.
„W dzień Symona Judy boi się koń grudy.”
Zobacz też
Źródło przysłów: S. Adalberg, „Księga przysłów, przypowieści i wyrażeń przysłowiowych polskich”, Warszawa 1889–1894. Pisownię zostawiamy dawną.